Hal yasası değişikliğiyle marketlere sebze meyveyi üreticiden alma zorunluluğu getiriliyor. Ticaret Bakanlığı’nın hazırladığı ve sebze ve meyve ticaretine yönelik yeni düzenlemeler içeren yasa taslağına göre, artık marketler belli oranda ürünü doğrudan üreticiden satın alacak. Kamuoyuna yansıyan taslak, bakanlığın bazı perakendecileri, sattığı ürünlerin yüzde 20’sini doğrudan üreticiden alma zorunlu kılabileceğine işaret ediyor.
Ancak metinde dikkat çekici bir ayrıntı Hal yasasındaki değişikliklerde belediyelerin bazı yetkilerinin de Bakanlığa devredilmesi gündemde. Buna göre yapılmak istenen değişikliklerden birisi toptan sebze, meyve hallerinin kurulması, açılması, taşınması, kapatılması yetkisi belediyelerden alınarak Ticaret Bakanlığı’na verilmesiyle ilgili…
Taslakta; “Toptancı hallerinin kurulması Bakanlığın iznine tabidir. Yönetmelikle belirlenen hizmet tesislerini oluşturan ve asgari nitelikleri sağlayan toptancı halleri Bakanlık izni ile faaliyete geçer.” deniliyor. Konuyla ilgili Hükümete eleştirilerde, belediyeler muhalefetin eline geçtikten sonra yetkilerinin ellerinden alınması, kısıtlanması çalışmaları çerçevesinde bu yetki bakanlığa devredilmek isteniyor, ifadeleri kamuoyunda yer aldı.
Taslağa göre, belirli nitelikteki zincir marketler, sattıkları sebze ve meyvenin en fazla yüzde 20’sini doğrudan üreticiden veya üretici örgütlerinden temin etmekle yükümlü tutulacak. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen perakendecilere, her yıl için 50 milyon TL’ye kadar idari para cezası uygulanacak.
Ek olarak:
Hal içindeki komisyoncular arası mal devri yasaklanacak,
Fiyat manipülasyonuna dair idari para cezaları 177 bin TL’den 1 milyon TL’ye yükseltilecek,
Bozulmuş ürünleri uygunsuz şekilde imha edenlere 200 bin TL ceza uygulanacak.
Tasarıda Üreticiye Destek ve Teşvikler de yer alıyor
Üretici örgütlerine toptancı hallerde bedelsiz alan tahsisi ile kira, depolama ve nakliye desteği gibi mali yardımlar sağlanacak. Ayrıca, üreticilerin satış bedelleri üzerinden gelir vergisi muafiyeti de teklif ediliyor. Bir yenilik de hallerde yapılan yasal kesintilerin ödeme sürelerindeki esneklik hakkında; örneğin, vadeli satışlarda ödeme süresi 30 güne çıkarılacak.
Tasarının Meclis’in 1 Ekim 2025’te açılmasının ardından TBMM gündemine gelerek yasalaşması bekleniyor.
Tasarı tarım sektöründeki aracılık maliyetlerini azaltmayı, üreticilere gelir ve teşvik sağlarken tüketicinin de daha uygun fiyata ürün almasını amaçlıyor. Marketler üzerinde yükümlülükler netleştiriliyor, bu yükümlülüğe uymayanlara caydırıcı cezalar getirilmiş durumda.
Ancak uygulanabilirlik ve fiili etkiler tartışma yaratabilir:
Marketler, doğrudan alım paylarını en fazla yüzde 20 olarak sınırlayan bu düzenlemeye nasıl uyum sağlayacak?
Üretici örgütlerinin özellikle altyapı eksiklikleri ve lojistik kapasiteleri bu sisteme ne kadar hazır?
Uygulamada izleme ve denetim nasıl yapılacak — yıllık büyük cezalar caydırıcı olabilir ama etkili denetim sistemi de şart.